Geschiedenis :
Het Elisabethsgasthuis is gesticht in de 13de eeuw. Naast een functie als ziekenhuis en pesthuis, konden oude mensen er zich tegen betaling laten verzorgen. Zij werden proveniers genoemd. Het oorspronkelijke gasthuis is in 1574 door een brand geheel verwoest. Aan de Kleine Houtstraat rest op nummer 100 nog een poort uit circa 1500, bekroond met een Tudorboog en later voorzien van een sluitsteen met de afbeelding van de patrones van het gasthuis, St. Elisabeth. In 1939 is deze poort uitgebreid met de twee flankerende rondboogpoortjes.
Na de reformatie, in 1581, is het gasthuis verplaatst naar het terrein van het voormalige Franciscaner klooster; huidig adres Groot Heiligland 63. Twee mannenzalen en een vrouwenzaal vormden indertijd de kern van het gebouw.

Architectuur :
Van het voormalige gasthuiscomplex resteert een poort uit 1767 die oorspronkelijk als hoofdingang van het St. Elisabethsgasthuis functioneerde. Het fries boven de poort uit 1612 stelt het vervoer van zieken in een draagmand voor (zie foto). Tot 1872 zou men aan dit gebruik vasthouden. Uit 1610 dateren de twaalf trapgevels aan de rechterzijde van de poort. Slechts de gevels van deze voormalige provenierswoningen zijn nog oorspronkelijk. Achter de gevels is in 1925 nieuwbouw geplaatst. In 1974/1975 zijn de pandjes opnieuw gerenoveerd. Het oude hoofdgebouw uit de tweede helft van de 18de eeuw heeft twee langs een binnentuin gelegen haaks op dit gebouw staande vleugels. De entree van het uit drie bouwlagen bestaande pand heeft een classicistische bekroning met guirlandes en pilasters op de verdieping. De zijvleugels bestaan uit een bouwlaag met zolderverdieping. Het gebouw is voorzien van meerruits schuifvensters en gedekt door een doorlopend zadeldak. Links naast de poort bevindt zich een gasthuisvleugel die dateert uit 1906, opgetrokken in neorenaissancestijl. Voorheen stonden hier eveneens proveniershuisjes. Het nieuwe hoofdgebouw van het voormalige gasthuis bevindt zich aan de Gasthuisvest en dateert uit 1871-1873. Het gebouw is opgetrokken in neoclassicistische stijl, met een gevel met risalerend middendeel, mezzanino. De gevel wordt geaccentueerd door een brede lijst met centraal op het dak een koepeltorentje.